Brýnt að Alþingi samþykki breytt ákvæði um fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða fyrir lok vorþings
„Ég segi hiklaust að afar brýnt er að þetta stjórnarfrumvarp verði lögfest áður en Alþingi gerir sumarhlé á starfi sínu. Blikur eru á lofti í íslensku atvinnulífi og mikilvægt að okkar sterka og öfluga lífeyriskerfi hafi færi á að koma að málum til að hjól atvinnu- og efnahagslífs snúist ákveðið og örugglega, til dæmis með aðkomu lífeyrissjóða að nýjum innviðaverkefnum.
Ég geng einfaldlega út frá því að stjórnvöld og Alþingi geri sér ljósa grein fyrir mikilvægi þess að boðaðar breytingar á fjárfestingarheimildum lífeyrissjóða verði samþykktar á yfirstandandi vorþingi.“
Þessi hvatning, eða öllu heldur brýning, gagnvart löggjafarsamkomunni kom fram í ávarpi Jóns Ólafs Halldórssonar, formanns stjórnar Landssamtaka lífeyrissjóða, á aðalfundi samtakanna á Grand Hóteli Reykjavík í gær, 26. maí.
Málið varðar stjórnarfrumvarp til breytingar á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða þar sem hæst ber ákvæði varðandi fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða. Landssamtök lífeyrissjóða telja að núgildandi lagarammi magnbundinna takmarkana snúi meira að formi fjárfestinga en efni þeirra, eðli og undirliggjandi áhættu. Ramminn gildi jafnt um alla lífeyrissjóði, óháð stærð þeirra, lengd skuldbindinga og áhættusniði sjóða. Jón Ólafur bætti við:
„Skemmst er frá að segja að við teljum að frumvarpið feli í sér verulega réttarbót fyrir lífeyrissjóði, sjóðfélaga og efnahagslífið í heild sinni. Með því að styðjast í auknum mæli við svokallaða skynsemisreglu í fjárfestingum er stuðlað að betri áhættuvitund og möguleikum til að laga eignarsafn sjóða að áhættusniði með langtímahagsmuni sjóðfélaga að leiðarljósi.“
Heildareignir og ávöxtun þeirra
Raunávöxtun eigna lífeyrissjóða var að meðaltali 2,6% á árinu 2025 en var 6,7% árið 2024. Við samanburð skal hafa í huga að árið 2024 var sjóðunum í hagfelldara lagi.
Meðalávöxtun undanfarin tíu ár var 3,7% en 1,8% undanfarin fimm ár.
Heildareignir lífeyrissjóðakerfisins voru 8.878 milljarðar króna í lok árs 2025 eða sem svaraði til um 190% af áætlaðri vergri landsframleiðslu Íslendinga 2024.
Fimm ár samfelld í úrvalsflokki Mercer
Íslenska lífeyrissjóðakerfið var í öðru sæti lífeyrissjóðakerfa veraldar í alþjóðlegum samanburði Mercer-vísitölunnar á árinu 2025.
Samanburðurinn nær til fimmtíu og tveggja ríkja. Lífeyrissjóðakerfin á Íslandi, í Danmörku og Hollandi eru þau einu sem útskrifast hafa með A-einkunn í samanburði Mercer samfellt í fimm ár.
Innviðafélag
Alþingi hefur til meðferðar stjórnarfrumvarp til laga um innviðafélag, hlutafélag um fjármögnun og uppbyggingu mikilvægra samgöngumannvirkja. Lífeyrissjóðir eru þar nefndir til sögunnar í greinargerð þegar leitað verði eftir fjármögnun úr fleiri áttum en hjá ríkinu.
Landssamtök lífeyrissjóða telja rétt að fjalla um arðsemismarkmið félagsins í væntanlegum lögum og að verkefnin verði sett þannig upp að fjárfestar geti tekið afstöðu til þátttöku í hverju og einu þeirra í sérstöku félagi óháð öðrum félögum samstæðunnar um fjármögnun.
Sjóðfélagar af erlendum uppruna
Sjóðfélögum af erlendum uppruna fjölgar stöðugt og þeirri þróun fylgja nýjar áskoranir. Landssamtökin skipuðu starfshóp um málið og hann hefur tekið verkefnið föstum tökum. Lífeyrissjóðir hafa lagaskyldur að rækja gagnvart þessu fólki og frumskilyrði er að hafa upplýsingar um hvar það sé niðurkomið og hvort það sé yfirleitt lífs eða liðið. Verkefnið varðar því augljóslega bæði lífeyrissjóðina og ríkisvaldið.
Óhóflegt eftirlitsgjald
Lífeyrissjóðum fækkar og eftirlitsverkefnum Seðlabanka Íslands þar með, en á sama tíma hefur lögbundið eftirlitsgjald fjármálaeftirlitsins hækkað. Heildargjald sem lagt er á eftirlitsskylda aðila 2026 hækkaði þannig um 6,53% frá því á árinu 2025 en hlutfallslega mun meira hjá lífeyrissjóðum en öðrum eftirlitsskyldum aðilum eða um liðlega 13%.
Landssamtökin telja þessa gjaldheimtu óhóflega og mælast til þess við fjármála- og efnahagsráðuneytið að það kanni málið og dragi verulega úr henni enda eigi sameining og fækkun sjóða að skila sér í minni vinnu við eftirlit og þar með lægra eftirlitsgjaldi.
ESB-atkvæðagreiðslan
„Landssamtök lífeyrissjóða ætla ekki að hafa skoðun á því hvað fólk gerir í kjörklefanum en hver svo sem niðurstaðan verður er málið mikilvægt. Ísland er hluti af Evrópska efnahagssvæðinu og Evrópurétturinn skiptir meira og meira máli hérlendis. Margvíslegar kröfur sem lögfestar eru gagnvart lífeyrissjóðum á Íslandi eiga rætur að rekja til Evrópusambandsins og aðildar að Evrópska efnahagssvæðinu.“
Jón Ólafur vék í ávarpi sínu að áformaðri þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið 29. ágúst næstkomandi og hvatti landsmenn til þess að standa vörð um lífeyrissjóðakerfið sitt. Landssamtökin ynnu að því að safna upplýsingum um ESB og lífeyrissjóði af þessu tilefni og til að unnt væri að átta sig betur á því hvernig ESB-aðild kynni að snerta lífeyriskerfi Íslendinga. Sérstaklega væri könnuð réttarstaða sem finnska lífeyrissjóðakerfið nyti í ESB:
„Í Finnlandi hefur launafólki verið skylt að greiða í lífeyrissjóð frá því 1962. Þarlendir lífeyrissjóðir eru reknir af fjórum finnskum líftryggingafélögum, sem hefðu að óbreyttu fallið undir forvera svonefnds Solvency-regluverks Evrópusambandsins. Þetta þótti Finnum of íþyngjandi og sömdu um í aðildarviðræðum að Evrópureglur skyldu ekki gilda um þessi finnsku félög. Um þau fer því eftir sérstökum finnskum lögum og hefur sú undanþága haldist.“
