Að hverju ertu að leita? Veldu þér flokk hér fyrir ofan.

 

 

Ellilífeyrir

Lífeyrissjóðirnir greiða ellilífeyri til æviloka. Ellilífeyrir er greiddur úr samtryggingarsjóði annars vegar og séreignarsjóði hins vegar. Fjárhæð ellilífeyris ræðst af þeim iðgjöldum sem sjóðfélagi greiðir í sjóðinn á starfsævinni og af afkomu sjóðsins.

Ellilífeyrir úr samtryggingarsjóði er borgaður út mánaðarlega með jöfnum greiðslum.

  • Maki minn hefur meiri tekjur en ég. Getum við jafnað lífeyrisréttindi okkar?

    “Já, það er heimilt að skipta ellilífeyrisréttindum með maka sínum. Skiptingin á þá að vera gagnkvæm. Það þýðir að hjón eða sambúðarfólk skal veita hinu sama hlutfall réttinda sinna.

    Heimildin nær til allt að helmings lífeyrisréttindanna. Skipting lífeyrisréttinda milli hjóna nær þó aðeins til þeirra réttinda sem hafa áunnist á meðan hjúskapur eða sambúð hefur staðið.

    Hægt er að skipta lífeyrisréttindunum með ýmsum hætti:

    • Skipta þeim ellilífeyrisgreiðslum sem þegar eru hafnar.
    • Skipta áunnum ellilífeyrisréttindum, enda sé það gert í síðasta lagi áður en sjóðfélaginn hefur náð 65 ára aldri.
    • Skipta framtíðarréttindum, þ.e. þeirra ellilífeyrisréttinda sem munu ávinnast eftir að samkomulag um skiptinguna hefur verið gert.

    Mikilvægt er að leita til ráðgjafa hjá lífeyrissjóðnum þínum áður en ellilífeyri er skipt þannig að ávinningur af skiptingunni sé ljós fyrirfram.”

  • Hver er munurinn á ellilífeyri úr almannatryggingakerfinu og lífeyrissjóðum?

    Réttindi þín í lífeyrissjóðum miðast við greidd iðgjöld á starfsævinni.

    Almannatryggingakerfinu er ætlað að tryggja ákveðinn lágmarkslífeyri.

    Öllum á vinnumarkaði er skylt að eiga aðild að lífeyrissjóði. Starfsfólk greiðir hundraðshluta af launum sínum og launagreiðendur greiða mótframlag.

    Ef einstaklingur hefur ekki verið á vinnumarkaði og þar af leiðandi greitt mjög lítið eða ekki neitt í lífeyrissjóð, hleypur almannatryggingakerfið undir bagga.

    Nánari upplýsingar um almannatryggingar má finna á vef Tryggingastofnunar ríkisins

  • Hvenær get ég byrjað að taka út lífeyri úr lífeyrissjóði?

    Það er nokkuð breytilegt eftir sjóðum en almenna reglan er að hægt sé að hefja töku lífeyris á aldrinum 62 til 70 ára. Lífeyrir er greiddur út mánaðarlega með jöfnum greiðslum til æviloka. Lífeyristökualdur er ekki sá sami hjá öllum lífeyrissjóðum en flestir miða við 67 ár.

    Hægt er að flýta eða fresta töku lífeyris, oftast frá 62 ára aldri en nokkuð misjafnt er hvað unnt er að festa töku lengi. Mánaðarlegar greiðslur lækka eða hækka í samræmi við flýtingu eða frestun á töku lífeyris. Ef sjóðfélagi flýtir töku lífeyris fær hann lægri greiðslur á mánuði, en í lengri tíma og ef hann seinkar töku lífeyris fær hann hærri greiðslur mánaðarlega í skemmri tíma.

    Það ræðst af því hvað sjóðfélaginn lifir lengi hvort hann hagnast eða tapar á þeirri ákvörðun sinni að taka lífeyrinn fyrr eða seinna.

  • Þarf ég að sækja um lífeyri?

    Já, það þarf að sækja um lífeyri hjá lífeyrissjóðunum. Ef sjóðfélagi á rétt á lífeyri er nægjanlegt að sækja um lífeyri til þess sjóðs sem greitt var til síðast eða hjá þeim sjóði, sem sjóðfélaginn á mest réttindi hjá. Sjóðurinn sendir umsóknina áfram til annarra sjóða sé þess óskað.

  • Fæ ég ellilífeyri úr almannatryggingakerfinu þótt ég hafi aflað mér réttinda í lífeyrissjóðum?

    Greiðslur frá lífeyrissjóðum geta haft áhrif á réttindi almannatrygginga. Samspil almannatryggingakerfisins og lífeyrissjóðanna getur verið talsvert flókið, þar sem lífeyrisgreiðslur og fjármagnstekjur geta skert greiðslur almannatrygginga.

    Nánari upplýsingar um réttindi almannatryggingakerfisins má finna á vef Tryggingastofnunar ríkisins.

  • Er hægt að skipta lífeyrissréttindum milli hjóna og sambúðarfólks?

    Já, það er hægt skipta ellilífeyrisréttindum en skipting tekur ekki til örorku- maka- og barnalífeyris. Skipting ellilífeyrisréttinda tekur til þeirra sem eru eða hafa verið í hjúskap eða óvígðri sambúð. Skipting ellilífeyrisréttinda skal fela í sér gagnkvæma skiptingu sem skal vera jöfn, þ.e.a.s. hvort hjóna eða sambúðarfólks skal veita hinu sama hlutfall réttinda sinna. Þess vegna þurfa báðir aðilar að skipta ellilífeyrisréttindum sínum.

    Heimilt er að framselja allt að helmingi ellilífeyrisréttinda.

  • Hafa fjármagnstekjur áhrif á upphæð ellilífeyris úr lífeyrissjóðum?

    Nei. Greiðslur sem þú færð frá lífeyrissjóðum og hafa áunnist með iðgjaldagreiðslum lækka ekki þótt þú hafir aðrar tekjur við starfslok, t.d. launa-, fjármagns- eða leigutekjur.

    Hins vegar eru greiðslur ellilífeyris úr almannatryggingakerfinu háðar öðrum tekjum s.s. greiðslum frá lífeyrissjóðum. Þannig getur ellilífeyrir lífeyrissjóða lækkað greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins.

  • Hafa tekjur maka áhrif á upphæð ellilífeyris úr lífeyrissjóðum?

    Nei, ellilífeyrir úr lífeyrissjóðum er óháður öllum tekjum og tekur aðeins mið af greiddum iðgjöldum sjóðfélaga í lífeyrissjóði.

Erlendir ríkisborgarar

Sjá enska vefsíðu / see English page

  • Hvað verður um iðgjöld erlendra ríkisborgara þegar þeir flytja heim aftur?

    Ekki er heimilt að endurgreiða iðgjöld til erlendra ríkisborgara innan Evrópska efnahagssvæðisins (EES). Það byggir á gagnkvæmu samkomulagi aðildarríkja samningsins um beitingu almannatryggingareglna gagnvart þeim sem flytjast á milli aðildarríkjanna.

    Heimilt er að endurgreiða ríkisborgurum utan EES iðgjöldin þegar þeir flytja úr landi. Bæði framlag sjóðfélaga og launagreiðanda er endurgreitt, án vaxta en með verðbótum. Ef sjóðfélagi hefur öðlast svokallaðan rétt á framreikningi örorku (venjulega eftir 3 ár) getur endurgreiðsluhlutfallið lækkað.

  • Þurfa erlendir ríkisborgarar að greiða iðgjöld í lífeyrissjóði?

    Þeir erlendir ríkisborgarar sem fá greidd laun hér á landi greiða í lífeyrissjóð eftir sömu reglum og íslenskir ríkisborgarar, samkvæmt íslensku lífeyrissjóðalögunum. Undantekning frá þessu er þegar erlendur ríkisborgari á EES- svæðinu er starfsmaður erlends fyrirtækis í takmarkaðan tíma og hefur svokallað E-101 vottorð frá heimalandi sínu. Þá nýtur hann tryggingar samkvæmt almannatryggingalöggjöf síns heimaríkis.

Flutningur á milli landa

Það er að mörgu að hyggja þegar fólk flytur milli landa. Eitt af því er hvað verður um lífeyrisgreiðslur á meðan?

  • Get ég fengið endurgreidd innborguð iðgjöld ef ég hætti í sjóðnum?

    Nei, það er ekki heimilt að endurgreiða íslenskum ríkisborgurum iðgjöld, hvorki í samtryggingarsjóðum, né af viðbótarlífeyrissparnaði. Þegar útlendingar flytja úr landi er heimilt að greiða þeim út iðgjöld sín, en það á eingöngu við ríkisborgara landa utan Evrópska efnahagssvæðisins (EES) við varanlegan flutning út fyrir EES.

  • Get ég misst einhver réttindi við flutning milli landa?

    Réttur til svokallaðs framreiknings á örorkulífeyri fellur niður á einu ári eftir flutning ásamt barnalífeyri. Hafi sjóðfélagi unnið sér inn rétt til framreiknings við brottflutning frá landinu tekur það sex mánuði að virkja þau réttindi aftur eftir að iðgjaldagreiðslur hefjast að nýju.

  • Hvað gerist þegar ég hætti að greiða í lífeyrissjóð hér heima t.d. vegna náms eða búsetu erlendis?

    Þú heldur áunnum réttindum en missir rétt á framreikningi örorkulífeyris. Því kann að vera ráðlegt að skoða með viðbótartryggingar. 

  • Starfi ég erlendis, ber mér þá að greiða í lífeyrissjóð þar?

    Það fer eftir lögum og reglum í viðkomandi löndum. Mikilvægt er að kynna sér vel reglur dvalarlands og hvort nauðsynlegt kunni að vera að fá sér viðbótartryggingar.

  • Starfi ég erlendis, get ég átt val um að greiða í íslenskan lífeyrissjóð?

    Hægt er að gera það en vegna skattareglna borgar sig almennt ekki að greiða í lífeyrissjóð á Íslandi meðan dvalið er erlendis. Á Íslandi er iðgjald frádráttarbært frá skatti og tekjuskattur greiddur við útgreiðslu lífeyris. Því er ákveðin hætta á tvísköttun.

     

Fræðslumál

Landssamtök lífeyrissjóða eru aðilar að fjármálalæsisverkefninu Fjármálaviti sem er í eigu Samtaka fjármálafyrirtækja (SFF). Frá og með haustinu 2018 verða samtökin með fræðsluefni í framhaldsskólum landsins í samstarfi við ASÍ.

Starfsfólk lífeyrissjóðanna leggur sitt að mörkum til að fræða nemendur um mikilvægi þess að vera vel læs á fjármál.

    Hálfur lífeyrir

    Heimild til að taka 50% lífeyri frá Tryggingastofnun og 50% lífeyri frá lífeyrissjóðum frá 65 ára aldri. Heimildin til töku á hálfum lífeyri frá TR er háð því að viðkomandi taki samhliða hálfan lífeyri frá sínum lífeyrissjóðum. Samanlögð réttindi frá lífeyrissjóðum þurfa jafnframt að lágmarki að vera jöfn fullum ellilífeyri hjá TR.  

    Upplýsingar um rétt til töku hálfs lífeyris almannatrygginga er að finna á heimasíðu Tryggingastofnunar www.tr.is.

    Gert er ráð fyrir að greiðsla hálfs lífeyris geti hafist 1. september 2018.

      Kaup á fyrstu íbúð

      Fólk getur nú notað viðbótarlífeyrissparnaðinn sinn, skattfrjálst, til kaupa á fyrstu íbúð. Viðbótarlífeyrissparnaður er einn besti sparnaður sem í völ er á í dag. Ráðgjafar hjá lífeyrissjóðnum þínum aðstoða þig.

      • Hvernig nýtist viðbótarlífeyrissparnaður við kaup á fyrstu íbúð?

        • Fyrstu kaupendur geta notað viðbótarlífeyrissparnað til að spara fyrir útborgun, greiða inn á lán eða fara blandaða leið og greiða inn á lán og lækka greiðslubyrði óverðtryggðra lána.
        • Hámarksfjárhæð á hvern einstakling á ári er 500 þúsund. 
        • Heimilt er að nýta viðbótarlífeyrissparnað við kaup á fyrstu íbúð í samfleytt 10 ár.
        • Sótt er um á vefsíðu ríkisskattstjóra.

         

      • Er einhver hámarksfjárhæð?

        Já, hámarksfjárhæð á hvern einstakling er 500 þúsund krónur á ári, samfleytt í 10 ár.

      • Nýtist viðbótarlífeyrissparnaðurinn bara fyrir útborgun?

        Nei, viðbótarlífeyrissparnaðurinn nýtist einnig til að greiða inn á lán eða fara blandaða leið og greiða inn á lán og lækka greiðslubyrði óverðtryggðra lána.

      • Er hægt að nýta viðbótarlífeyrissparnað til að greiða niður sjóðfélagalán?

        Eingöngu þeir sem kaupa íbúð í fyrsta skipti geta notað viðbótarlífeyrissparnað til að greiða inn á lán eða spara fyrir útborgun. Þeir geta einnig farið blandaða leið og greitt inn á lán og lækkað þar með greiðslubyrði óverðtryggðra lána.

        Hámarksfjárhæð á hvern einstakling á ári er 500 þúsund.

        Heimilt er að nýta viðbótarlífeyrissparnað við kaup á fyrstu íbúð í samfleytt 10 ár.

        Sótt er um á vef Ríkisskattstjóra.

      Lífeyrissjóðurinn minn

      Lífeyrissjóðurinn þinn gegnir þrenns konar hlutverki fyrir þig:

      • Hver er munurinn á ellilífeyri úr almannatryggingakerfinu og lífeyrissjóðum?

        Réttindi þín í lífeyrissjóðum miðast við greidd iðgjöld á starfsævinni.

        Almannatryggingakerfinu er ætlað að tryggja ákveðinn lágmarkslífeyri.

        Öllum á vinnumarkaði er skylt að eiga aðild að lífeyrissjóði. Starfsfólk greiðir hundraðshluta af launum sínum og launagreiðendur greiða mótframlag.

        Ef einstaklingur hefur ekki verið á vinnumarkaði og þar af leiðandi greitt mjög lítið eða ekki neitt í lífeyrissjóð, hleypur almannatryggingakerfið undir bagga.

        Nánari upplýsingar um almannatryggingar má finna á vef Tryggingastofnunar ríkisins

      • Af hverju þarf ég að greiða í lífeyrissjóð?

        Á Íslandi er skyldubundið samtryggingakerfi. Samkvæmt því eiga allir launamenn og þeir sem stunda sjálfstæðan atvinnurekstur frá 16 til 70 ára aldurs að greiða iðgjald í lífeyrissjóð sem nemur 4% af heildarlaunum.

        Launagreiðandi þinn greiðir að lágmarki á móti þér 8% af heildarlaunum þínum en í flestum tilvikum er mótframlag launagreiðandans hærra hlutfall af launum.

        Sjóðfélagar teljast allir þeir einstaklingar sem greiða eða hafa greitt iðgjald til viðkomandi lífeyrissjóðs.

        Tilgangur lífeyrissjóða er að tryggja sjóðfélögum sínum ellilífeyri til æviloka auk þess að verja þá og fjölskyldur þeirra fyrir tekjumissi vegna örorku (örorku- og barnalífeyrir) og andláts (maka- og barnalífeyrir).

      • Hvað á ég að greiða í lífeyrissjóð?

        Lögbundið lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs er 12% af heildarlaunum frá 16 ára aldri til sjötugs. Í kjarasamningum er samið um greiðslur í lífeyrissjóði og er almenna reglan sú að launþegi greiðir 4% og mótframlag launagreiðanda hefur verið að hækka og er stefnt að því að það verði 11,5%, samtals 15,5%. Á þetta nú jafnt við starfsmenn á almennum vinnumarkaði og hjá ríki og sveitarfélögum.

        Hér að ofan er almennu reglunni lýst en frá þessu eru undantekningar s.s. um bankastarfsmenn og starfsmenn í eldri lífeyriskerfum ríkis og sveitafélaga.

         

      • Get ég valið mér lífeyrissjóð?

        Aðild að lífeyrissjóði fer eftir viðkomandi kjarasamningi og/eða sérlögum ef við á. Ef kjarasamningur þinn tekur ekki til viðkomandi starfssviðs eða ef ráðningarsamningur þinn er ekki byggður á kjarasamningi getur þú valið þér lífeyrissjóð eftir því sem reglur einstakra sjóða leyfa.

        Reglur einstakra lífeyrissjóða leyfa ekki aðild hvers sem er. Þannig er því til dæmis varið með lífeyrissjóði opinberra starfsmanna.

        Hér getur þú séð alla sjóðina sem í boði eru.

      • Hver er ávinningurinn af því að greiða í lífeyrissjóð?

        Ellilífeyrir til æviloka. Örorku- og barnalífeyrir ef sjóðfélagi missir starfsgetu og verður fyrir sannanlegum tekjumissi vegna veikinda eða slyss. Maka- og barnalífeyrir er greiddur til maka og barna við fráfall sjóðfélaga. Möguleiki á hagstæðum lánum.

      • Er ég skyldug/ur til að greiða í lífeyrissjóð?

        Já, samkvæmt lögum er öllum launamönnum og þeim sem stunda sjálfstæðan atvinnurekstur skylt að tryggja sér lífeyrisréttindi með aðild að lífeyrissjóði. Skylduaðildin varir frá sextán ára aldri til sjötugs.

      • Þarf ég að gera eitthvað þegar ég byrja að greiða í lífeyrissjóð?

        Kynntu þér strax hvernig réttindi byggjast upp í lífeyrissjóðnum þínum. Hvernig byggjast lífeyrisréttindi þín upp og hver verða þau við starfslok? Hvaða örorkulífeyri færðu greiddan ef þú verður óvinnufær vegna slyss eða sjúkdóms? Hvaða lífeyrir verður greiddur til þinna nánustu ef þú fellur frá?

        Hafðu samband við lífeyrissjóðinn þinn og kannaðu málið.

        Flestir lífeyrissjóðir eru einnig með heimasíðu þar sem lesa má um hvaða réttindi þeir veita.

      • Hver hefur eftirlit með lífeyrissjóðsgreiðslum?

        Ríkisskattstjóri hefur eftirlit með því að lífeyrisiðgjald sé greitt með því að bera upplýsingar frá lífeyrissjóðunum um innborguð iðgjöld saman við upplýsingar um greiðslur til lífeyrissjóða sem fram koma í skattframtali launamanna og sjálfstæðra atvinnurekenda.

        Lífeyrissjóðirnir senda hverjum sjóðfélaga yfirlit yfir þær iðgjaldagreiðslur sem hafa borist vegna hans. Heimilt er að skila yfirlitum í rafrænu formi, óski sjóðfélagi eftir því.

        Sjóðfélagar eiga að fylgjast með því að tilskilin iðgjöld séu greidd af launum þeirra. Til þess að iðgjöld launamanns njóti ábyrgðar Ábyrgðarsjóðs launa við gjaldþrot verða launamenn að ganga úr skugga um skil launagreiðandans til lífeyrissjóðsins innan 60 daga frá dagsetningu yfirlitsins.

        Ef upplýsingar um iðgjöld vantar á yfirlitið er mikilvægt að launþeginn tilkynni sjóðnum það með framlagningu launaseðla innan 60 daga.

        Lífeyrisréttindi grundvallast aðeins á iðgjöldum sem fást greidd.

      • Þarf ég að fylgjast með að launagreiðandi minn greiði iðgjöld til lífeyrissjóðsins?

        Lífeyrissjóðurinn sendir þér yfirlit um iðgjaldagreiðslur tvisvar á ári. Berðu yfirlitið saman við launaseðla. Vanti greiðslur skaltu hafa samband við launagreiðanda og óska eftir skýringum eða hafa samband við lífeyrissjóðinn og óska eftir að sjóðurinn innheimti vangoldin iðgjöld. Lífeyrisréttindi grundvallast á iðgjöldum sem fást greidd.

        Flestir lífeyrissjóðir bjóða sjóðfélögum einnig aðgang að læstum vefsíðum með upplýsingum um iðgjaldagreiðslur og réttindi. Fáðu aðgang að þessum upplýsingum og þá getur þú fylgst með iðgjaldagreiðslum og réttindum þegar þér hentar.

      • Þarf ég nokkuð að mæta á fundi og námskeið hjá lífeyrissjóðnum mínum? Er ekki betra að nota tímann í eitthvað annað?

        Mættu á ársfundi og fylgstu með rekstri og afkomu sjóðsins. Þetta eru mikilvæg réttindi og það þarf að líta eftir þeim eins og öðrum eignum. Sumir lífeyrissjóðir bjóða sjóðfélögum sínum einnig að sækja námskeið um lífeyrismál. Það getur verið mjög gagnlegt að sækja slík námskeið til að fræðast um lífeyrismálin og vera þannig betur í stakk búinn til að meta hvort réttindin séu nægjanleg.

      • Ég man ekki í hvaða lifeyrissjóði ég hef greitt um ævina. Er hætta á að einhverjar greiðslur týnist eða fyrnist?

        Réttindi glatast ekki þótt yfirlit yfir greiðslur tapist. þú getur haft samband við einhvern af þeim lífeyrissjóðum sem þú hefur greitt til og fengið aðgangsorð að sjóðfélagavef. Þar birtist yfirlit yfir alla þá lífeyrissjóði sem þú hefur greitt til.

        Jafnframt getur þú nálgast heildarréttindi þín í samtryggingasjóðum með því að fara inn á Lífeyrisgáttina.

        Sjóðfélagar fá aðgang að Lífeyrisgáttinni á heimasíðum lífeyrissjóðanna og nota þar sama aðgangsorð og gildir fyrir viðkomandi sjóðfélagavef.

      • Get ég fengið endurgreidd innborguð iðgjöld ef ég hætti í sjóðnum?

        Nei, það er ekki heimilt að endurgreiða íslenskum ríkisborgurum iðgjöld, hvorki í samtryggingarsjóðum, né af viðbótarlífeyrissparnaði. Þegar útlendingar flytja úr landi er heimilt að greiða þeim út iðgjöld sín, en það á eingöngu við ríkisborgara landa utan Evrópska efnahagssvæðisins (EES) við varanlegan flutning út fyrir EES.

      Maka- og barnalífeyrir

      Lífeyrissjóðir greiða makalífeyri til eftirlifandi maka látinna sjóðfélaga. Samkvæmt lögum um lífeyrissjóði er maki skil­greindur sem aðili sem var í hjúskap eða óvígðri sambúð með sjóðfélaga, enda hafi fjárfélagi ekki verið slitið fyrir andlát sjóðfélaga.

      Barnalífeyrir er greiddur með börnum sjóðfélaga sem hann hefur haft á framfæri. Barnalífeyrir er greiddur til a.m.k. 18 ára aldurs barns.

      • Ef maki minn fellur frá, fæ ég þá lífeyri úr lífeyrissjóði hans?

        Já. Makalífeyrir greiðist til eftirlifandi maka við andlát sjóðfélaga. Óskertur makalífeyrir er greiddur í tvö ár hið minnsta. Hafi eftirlifandi maki börn á framfæri sínu er greiddur óskertur makalífeyrir þar til yngsta barnið hefur náð 18 ára aldri (hjá sumum sjóðum lengur). Ef eftirlifandi maki er öryrki við andlát sjóðfélagans og yngri en 67 ára, skal óskertur makalífeyrir greiddur meðan sú örorka varir. 

        Hjá nokkrum lífeyrissjóðum er fullur eða skertur makalífeyrir greiddur lengur og jafnvel til æviloka. Hann fellur þó niður ef makinn gengur í hjónaband á ný eða stofnar til sambúðar.

        Athugið að eftirlifandi maka er heimilt að nýta skattkort hins látna í 9 mánuði talið frá andlátsmánuði.

      • Er upphæð maka- og barnalífeyris mismunandi eftir fjölskyldustærð?

        Ef börn eru á heimilinu er eftirlifandi maka greiddur óskertur makalífeyrir þar til yngsta barnið hefur náð 18 ára aldri (hjá sumum sjóðum lengur). Eins er barnalífeyrir greiddur vegna barna sjóðfélaga eða kjörbarna fram að 18 ára aldri og lengur hjá sumum sjóðum.

        Barnalífeyrir er greiddur ef sjóðfélaginn hefur greitt iðgjöld í að minnsta kosti 24 mánuði af síðustu 36 mánuðum, eða 6 mánuði af síðustu 12 mánuðum, notið elli- eða örorkulífeyris við andlátið, eða öðlast rétt til svokallaðs framreiknings.

        Stjúpbörn og fósturbörn kunna að eiga rétt til barnalífeyris hafi þau sannanlega verið á framfæri sjóðfélagans.

      • Ég er heimavinnandi og hef aldrei greitt í lífeyrissjóð. Á ég rétt á hluta af lífeyrisréttindum maka míns?

        Maka þínum er heimilt að framselja til þín allt að helmingi ellilífeyrissjóðsréttinda sinna.

        Við andlát sjóðfélaga fær eftirlifandi maki svokallaðan makalífeyri, hvort sem réttindum hefur verið skipt eða ekki. Óskertur makalífeyrir er greiddur í að minnsta kosti tvö ár. Ef eftirlifandi maki er með börn yngri en 18 ára á framfæri sínu er makalífeyririnn óskertur þar til yngsta barnið hefur náð 18 ára aldri. Hjá sumum lífeyrissjóðum er makalífeyrir greiddur lengur.

        Ef eftirlifandi maki er öryrki við andlát sjóðfélaga og yngri en 67 ára er óskertur makalífeyrir greiddur á meðan örorkan varir.

        Makalífeyrir fellur niður ef makinn gengur í hjónaband á ný eða stofnar til sambúðar.

      • Fá börnin okkar lífeyri ef annað okkar fellur frá?

        Börn sjóðfélagans og kjörbörn eiga rétt á barnalífeyri til 18 ára aldurs og lengur hjá sumum sjóðum. Barnalífeyrir er greiddur ef sjóðfélaginn hefur greitt í a.m.k. 24 mánuði á undanfarandi 36 mánuðum eða 6 mánuði af síðustu 12 mánuðum fyrir andlát, notið elli- eða örorkulífeyris við andlátið eða öðlast rétt til svokallaðs framreiknings.

        Stjúpbörn og fósturbörn eiga rétt hafi þau sannanlega verið á framfæri sjóðfélagans.

        Upphæð barnalífeyris er almennt ekki háð launum sjóðfélagans heldur er hún föst fjárhæð sem breytist í samræmi við hækkun vísitölu neysluverðs.

        Barnalífeyrir er hærri vegna fráfalls en vegna starfsorkumissis sjóðfélagans.

      • Hversu lengi fæ ég makalífeyri?

        Óskertur makalífeyrir skal greiddur í að minnsta kosti tvö ár. Framhaldið ræðst af heimilisaðstæðum og reglum viðkomandi lífeyrissjóðs. Sumir lífeyrissjóðir greiða fullan eða skertan makalífeyri til æviloka. Hann fellur þó niður ef makinn gengur í hjónaband á ný eða stofnar til nýrrar sambúðar.

      • Skiptir máli hvort maki minn er enn að vinna eða kominn á eftirlaun eða örorkulífeyri við andlát?

        Nei. Upphæð makalífeyris fer eftir þeim réttindum sem sjóðfélagi hafði áunnið sér fyrir andlátið, auk þeirra réttinda sem hann hefði áunnið sér hjá sjóðnum ef hann hefði greitt til 65 eða 67 ára aldurs (framreikningur).

        Til að réttur til framreiknings geti myndast þarf sjóðfélagi að hafa greitt til lífeyrissjóðsins í a.m.k. 24 mánuði á undanförnum 36 mánuðum og 6 mánuði á síðustu 12 mánuðum fyrir andlátið.

      Réttindi

      Með greiðslum í lífeyrissjóð nýtur þú fjölþættrar fjölskyldutryggingar.

      • Hvernig get ég fylgst með hvernig réttindi byggjast upp í lífeyrissjóðnum mínum?

        Fylgstu með á yfirlitum hvernig lífeyrisréttindi þín myndast og byggjast upp. Á yfirlitunum kemur yfirleitt einnig fram hverjar ellilífeyrisgreiðslur verða í starfslok miðað við áframhaldandi greiðslur.

        Ef þér sýnist að væntanlegur lífeyrir verði ekki nægur þarf að spara aukalega til að ná settu marki. Þá borgar sig að byrja sem fyrst að leggja fyrir.

        Flestir lífeyrissjóðir eru með sjóðfélagavef þar sem unnt er að sjá greidd iðgjöld og réttindi. Jafnframt getur þú nálgast heildarréttindi þín í samtryggingasjóðum með því að fara inn á Lífeyrisgáttina.

        Sjóðfélagar fá aðgang að Lífeyrisgáttinni á heimasíðum lífeyrissjóðanna og nota þar sama aðgangsorð og gildir fyrir viðkomandi sjóðfélagavef.

      • Hvað fæ ég út úr því að greiða í lífeyrissjóð?

        Með greiðslum í lífeyrissjóð ávinna sjóðfélagar sér eftirfarandi réttindi.

        • Ellilífeyri til æviloka.
        • Örorkulífeyri við starfsorkumissi vegna slysa eða sjúkdóma.
        • Makalífeyri til eftirlifandi maka við andlát. Oftast tímabundinn lífeyrir (3 til 5 ár) en nokkrir lífeyrissjóðir greiða makalífeyri þó ævilangt.
        • Barnalífeyri vegna örorku eða andláts sjóðfélagans.

        Meginhlutverk lífeyrissjóða er að greiða ellilífeyri til æviloka. Ellilífeyrisgreiðslur lífeyrissjóða eru yfirleitt stærsti hluti tekna á eftirlaunaárunum og þess vegna eru réttindi í lífeyrissjóðum afar mikilvæg.

      • Ef ég hef greitt í fleiri en einn lífeyrissjóð, get ég þá fengið upplýsingar um réttindi mín á einum stað?

        Já, þú getur haft samband við einhvern af þeim lífeyrissjóðum sem þú hefur greitt til og fengið aðgangsorð að sjóðfélagavef. Þar birtist yfirlit yfir alla þá lífeyrissjóði sem þú hefur greitt til.

        Jafnframt getur þú nálgast heildarréttindi þín í samtryggingasjóðum með því að fara inn á Lífeyrisgáttina. Sjóðfélagar fá aðgang að Lífeyrisgáttinni á heimasíðum lífeyrissjóðanna og nota þar sama aðgangsorð og gildir fyrir viðkomandi sjóðfélagavef.

        Þegar kemur til töku lífeyris er nægilegt að sækja um hjá einum sjóði þar sem í gildi er sérstakt samkomulag um samskipti milli lífeyrissjóða. Almennt ber að sækja um hjá þeim sjóði sem síðast var greitt til og verður þá umsóknin send áfram til annarra sjóða.

      • Er hægt að flytja réttindi milli lífeyrissjóða við upphaf lífeyristöku?

        Lífeyrisréttindi eru ekki flutt á milli sjóða. Lífeyrissjóðirnir hafa ákveðnar reglur um samskipti sín á milli. Þegar kemur að töku lífeyris er því nægjanlegt að senda inn umsókn til þess sjóðs sem síðast var greitt til og sér hann um að senda umsóknina áfram til annarra sjóða sem greitt hefur verið í.

      • Eru lífeyrisgreiðslur verðtryggðar?

        Já, lífeyrisgreiðslur eru verðtryggðar. Hjá flestum lífeyrissjóðum breytist upphæð lífeyris til samræmis við breytingar á vísitölu neysluverðs. Hjá sumum sjóðum reiknast lífeyrir sem hlutfall af launum og hækkar því í samræmi við launahækkanir.

      • Eru mér tryggð einhver lágmarksréttindi úr lífeyrissjóðnum?

        Lífeyrisréttindin miðast við þau iðgjöld sem greidd eru í sjóðinn.

        Samkvæmt lögum eiga lífeyrissjóðir að tryggja lágmarkslífeyri sem nemur 56% af þeim launum sem greitt er af í lífeyrissjóð í mánaðarlegan ellilífeyri til æviloka, miðað við að iðgjald hafi verið greitt í 40 ár. Sama lágmark á við um örorkulífeyri en makalífeyrir skal a.m.k. vera 50% af lágmarkstryggingaverndinni. Barnalífeyrir er yfirleitt föst fjárhæð sem ekki er háð launum sjóðfélagans.

        Margir lífeyrissjóðir veita meiri réttindi en þá lágmarkstryggingavernd sem tilskilin er í lögum, annaðhvort í samtryggingu eða í séreign.

      • Eru reglur og réttindi mismunandi eftir lífeyrissjóðum?

        Réttindi eru misjöfn eftir lífeyrissjóðum. Lög um lífeyrissjóði skilgreina hver skuli vera lágmarkstryggingavernd lífeyrissjóða. Flestir lífeyrissjóðir eru með vefsíður þar sem finna má upplýsingar um réttindi sem þeir veita. Nákvæmustu upplýsingar um réttindi fást í samþykktum viðkomandi lífeyrissjóðs.

      • Veitir aðild að lífeyrissjóðum einhver önnur réttindi en til lífeyris?

        Flestir lífeyrissjóðir veita sjóðfélögum sínum hagstæð lán gegn veði í fasteign. Lánareglur og kjör eru mismunandi milli sjóða. 

      • Kemur lífeyrissjóðurinn til hjálpar ef ég verð atvinnulaus?

        Nei. lífeyrissjóðir greiða ekki lífeyri vegna atvinnuleysis.

      Sjálfstætt starfandi

      Sjálfstæðir atvinnurekendur eru þeir sem stunda eigin rekstur, ýmist á eigin kennitölu eða í félagi, oftast einkahlutafélagi. Sjálfstæðir atvinnurekendur þurfa eins og aðrir launamenn að greiða í lífeyrissjóð. Hjá sjálfstæðum atvinnurekendum eru lífeyrissjóðs­iðgjöld miðuð við reiknuð laun (endurgjald) og verða þeir að greiða að lágmarki 12% í lífeyrissjóð.

      • Hvenær þarf ég að vera búinn að greiða í lífeyrissjóð ef ég vinn sjálfstætt?

        Iðgjöldin á að greiða mánaðarlega. Gjalddagi iðgjalda er 10. dagur næsta mánaðar eftir að laun eru greidd. Eindagi er síðasti dagur greiðslumánaðar. Ef iðgjöld greiðast eftir eindaga reiknast dráttarvextir frá gjalddaga.

      • Hvaða reglur gilda um viðbótarlífeyrissparnað?

        Launamenn og sjálfstætt starfandi geta greitt allt að 4% af heildarlaunum sínum sem viðbótariðgjöld til lífeyrissparnaðar. Í flestum kjarasamningum er samið um að launagreiðendur greiði 2% af launum starfsmanna sinna sem mótframlag við viðbótarlífeyrissparnað þeirra, enda sé framlag launamanns a.m.k. 2%.

      Sjóðfélagalán

      Flestir lífeyrissjóðir veita sjóðfélagalán gegn veði í fasteign. Á vefsíðum lífeyrissjóðanna eru lánareiknivélar sem geta nýst vel og ráðgjafar hjá lífeyrissjóðnum þínum eru tilbúnir til að aðstoða þig.

      • Er hægt að fá lán hjá lífeyrissjóðum?

        Flestir lífeyrissjóðir veita lán til sjóðfélaga gegn fasteignaveði að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Kjör á lánum til sjóðfélaga eru yfirleitt vel samkeppnishæf og því eru sjóðfélagalánin góður kostur fyrir þá sem þurfa lán til lengri tíma, t.d. til að að kaupa fasteign.

      • Er hægt að nýta viðbótarlífeyrissparnað til að greiða niður sjóðfélagalán?

        Eingöngu þeir sem kaupa íbúð í fyrsta skipti geta notað viðbótarlífeyrissparnað til að greiða inn á lán eða spara fyrir útborgun. Þeir geta einnig farið blandaða leið og greitt inn á lán og lækkað þar með greiðslubyrði óverðtryggðra lána.

        Hámarksfjárhæð á hvern einstakling á ári er 500 þúsund.

        Heimilt er að nýta viðbótarlífeyrissparnað við kaup á fyrstu íbúð í samfleytt 10 ár.

        Sótt er um á vef Ríkisskattstjóra.

      Skattamál

      • Hvaða skattareglur gilda um iðgjöld í lífeyrissjóði?

        Sjóðfélagi getur að hámarki dregið 8% af launum frá skattskyldum tekjum, 4% vegna iðgjalds í samtryggingarsjóð og 4% í viðbótarlífeyrissparnað.

        Framlag launagreiðenda er frádráttarbært frá skattskyldum tekjum og reiknast ekki sem hlunnindi hjá launþega. Tekjuskattur reiknast við greiðslu lífeyris eins og af öðrum tekjum.

         

         

      • Hvaða skattareglur gilda um viðbótarlífeyrissparnað?

        Sömu skattareglur gilda um iðgjöld vegna viðbótarlífeyrissparnaðar og í lífeyrissjóð, þ.e. iðgjöld eru frádráttarbær frá skattstofni en lífeyrisgreiðslur eru skattlagðar eins og hverjar aðrar vinnutekjur. Lífeyrisþegar geta því nýtt sér persónuafslátt til að lækka skattana.

      • Hvers vegna þarf ég að borga skatta af lífeyrisgreiðslum?

        Lífeyrir er skattlagður eins og hverjar aðrar vinnutekjur en lífeyrisþegar geta nýtt sér persónuafslátt til að lækka skattana. Þar sem lífeyrisiðgjöld eru greidd óskattlögð í lífeyrissjóð er komið í veg fyrir tvísköttun lífeyris. Réttindi hjá lífeyrissjóðum eru undanþegin fjármagnstekjuskatti af vaxtatekjum.

      Skipting ellilífeyrisréttinda

      Sjóðfélagi og maki geta gert samkomulag um að skipta ellilífeyrisréttindum. Heimilt er að skipta greiðslum sem þegar eru hafnar, þegar áunnum réttindum og/eða framtíðarréttindum. Skiptingin þarf að vera gagnkvæm og jöfn.

      Kynningargögn og eyðublöð

      Ef þú finnur ekki það sem þú leitar að þá hafðu samband við ráðgjafa hjá lífeyrissjóðnum þínum.

      • Er hægt að skipta lífeyrissréttindum milli hjóna og sambúðarfólks?

        Já, það er hægt skipta ellilífeyrisréttindum en skipting tekur ekki til örorku- maka- og barnalífeyris. Skipting ellilífeyrisréttinda tekur til þeirra sem eru eða hafa verið í hjúskap eða óvígðri sambúð. Skipting ellilífeyrisréttinda skal fela í sér gagnkvæma skiptingu sem skal vera jöfn, þ.e.a.s. hvort hjóna eða sambúðarfólks skal veita hinu sama hlutfall réttinda sinna. Þess vegna þurfa báðir aðilar að skipta ellilífeyrisréttindum sínum.

        Heimilt er að framselja allt að helmingi ellilífeyrisréttinda.

      • Maki minn hefur meiri tekjur en ég. Getum við jafnað lífeyrisréttindi okkar?

        “Já, það er heimilt að skipta ellilífeyrisréttindum með maka sínum. Skiptingin á þá að vera gagnkvæm. Það þýðir að hjón eða sambúðarfólk skal veita hinu sama hlutfall réttinda sinna.

        Heimildin nær til allt að helmings lífeyrisréttindanna. Skipting lífeyrisréttinda milli hjóna nær þó aðeins til þeirra réttinda sem hafa áunnist á meðan hjúskapur eða sambúð hefur staðið.

        Hægt er að skipta lífeyrisréttindunum með ýmsum hætti:

        • Skipta þeim ellilífeyrisgreiðslum sem þegar eru hafnar.
        • Skipta áunnum ellilífeyrisréttindum, enda sé það gert í síðasta lagi áður en sjóðfélaginn hefur náð 65 ára aldri.
        • Skipta framtíðarréttindum, þ.e. þeirra ellilífeyrisréttinda sem munu ávinnast eftir að samkomulag um skiptinguna hefur verið gert.

        Mikilvægt er að leita til ráðgjafa hjá lífeyrissjóðnum þínum áður en ellilífeyri er skipt þannig að ávinningur af skiptingunni sé ljós fyrirfram.”

      • Ég er heimavinnandi og hef aldrei greitt í lífeyrissjóð. Á ég rétt á hluta af lífeyrisréttindum maka míns?

        Maka þínum er heimilt að framselja til þín allt að helmingi ellilífeyrissjóðsréttinda sinna.

        Við andlát sjóðfélaga fær eftirlifandi maki svokallaðan makalífeyri, hvort sem réttindum hefur verið skipt eða ekki. Óskertur makalífeyrir er greiddur í að minnsta kosti tvö ár. Ef eftirlifandi maki er með börn yngri en 18 ára á framfæri sínu er makalífeyririnn óskertur þar til yngsta barnið hefur náð 18 ára aldri. Hjá sumum lífeyrissjóðum er makalífeyrir greiddur lengur.

        Ef eftirlifandi maki er öryrki við andlát sjóðfélaga og yngri en 67 ára er óskertur makalífeyrir greiddur á meðan örorkan varir.

        Makalífeyrir fellur niður ef makinn gengur í hjónaband á ný eða stofnar til sambúðar.

      Skyldulífeyristrygging (samtrygging)

      Á Íslandi er skyldubundið samtryggingakerfi. Samkvæmt því eiga allir launamenn og þeir sem stunda sjálfstæðan atvinnurekstur frá 16 til 70 ára aldurs að greiða iðgjald í lífeyrissjóð sem nemur að lágmarki 12% af heildarlaunum, sem skiptist almennt á milli launamanns og atvinnurekanda.

      Samtryggingarkerfi þýðir að sjóðfélagar sameinast um að tryggja hver öðrum ellilífeyri til æviloka og verja sjóðfélagana og fjölskyldur þeirra fyrir tekjumissi vegna örorku eða andláts.

      Aðild að lífeyrissjóði er hluti af umsömdum kjörum hverrar starfsstéttar eða starfshóps.

      • Hver er ávinningurinn af því að greiða í lífeyrissjóð?

        Ellilífeyrir til æviloka. Örorku- og barnalífeyrir ef sjóðfélagi missir starfsgetu og verður fyrir sannanlegum tekjumissi vegna veikinda eða slyss. Maka- og barnalífeyrir er greiddur til maka og barna við fráfall sjóðfélaga. Möguleiki á hagstæðum lánum.

      • Af hverju þarf ég að greiða í lífeyrissjóð?

        Á Íslandi er skyldubundið samtryggingakerfi. Samkvæmt því eiga allir launamenn og þeir sem stunda sjálfstæðan atvinnurekstur frá 16 til 70 ára aldurs að greiða iðgjald í lífeyrissjóð sem nemur 4% af heildarlaunum.

        Launagreiðandi þinn greiðir að lágmarki á móti þér 8% af heildarlaunum þínum en í flestum tilvikum er mótframlag launagreiðandans hærra hlutfall af launum.

        Sjóðfélagar teljast allir þeir einstaklingar sem greiða eða hafa greitt iðgjald til viðkomandi lífeyrissjóðs.

        Tilgangur lífeyrissjóða er að tryggja sjóðfélögum sínum ellilífeyri til æviloka auk þess að verja þá og fjölskyldur þeirra fyrir tekjumissi vegna örorku (örorku- og barnalífeyrir) og andláts (maka- og barnalífeyrir).

      • Erfast lífeyrisréttindi?

        Nei, skyldulífeyrisréttindi í samtryggingarsjóðum veita tryggingu til ævilangs lífeyris auk örorku-, maka- og barnalífeyris. Séreignarsjóður eða viðbótarlífeyrissparnaður erfist hins vegar til maka og barna.

      Tilgreind séreign

      Ný tegund séreignar til aðgreiningar frá hinum frjálsa séreignarsparnaði. Sjóðfélagi getur valið að ráðstafa allt að 3,5% skylduiðgjalds í samtryggingarsjóð eða í séreignarsjóð. Ef ekkert er valið fer upphæðin í samtryggingu.

      • Hvað er tilgreind séreign?

        Með kjarasamningum ASÍ og SA frá því í janúar 2016 hækkaði framlag atvinnurekenda í lífeyrissjóði á almennum vinnumarkaði í þrepum upp í 3,5%. Iðgjaldið er nú 15,5%.  Sjóðfélagar hafa val um að setja þetta aukna framlag að hluta eða að öllu leyti í svokallaða tilgreinda séreign.

        Hér er ekki um að ræða "venjulegan" séreignarsparnað og sjóðfélagar verða að taka sjálfir upplýsta ákvörðun um hvort þeir vilji fara þessa leið. Sé ekkert valið rennur iðgjaldið í samtryggingardeild og eykur þar með tryggingarréttindi.  

      • Hverjir eiga rétt á tilgreindri séreign?

        Allir sem starfa á almennum vinnumarkaði og heyra undir kjarasamning ASÍ og SA frá því í janúar 2016.

        Kjarasamningur ASÍ og SA frá 1. janúar 2016

      • Hvernig er tilgreind séreign frábrugðin "venjulegum" séreignarsparnaði

        • Tilgreinda séreign má byrja að taka út fimm árum fyrir hefðbundinn lífeyristökualdur. Annan séreignarsparnað má taka út þegar sextugsaldri er náð.
        • Tilgreinda séreign er ekki unnt að nota til að safna skattfrjálst til húsnæðiskaupa eða til að greiða skattfrjálst niður húsnæðislán.
        • Við andlát sjóðfélaga rennur tilgreind séreign til eftilifandi maka og barna líkt og annar séreignarsparnaður.

        Í báðum tilfellum geta sjóðfélagar valið ávöxtunarleiðir.

      • Hefur tilgreind séreign áhrif á örorku- og makalífeyri?

        Já. Með ráðstöfun iðgjalds í tilgreinda séreign ávinnst ekki, hvað þau iðgjöld snertir, réttur til ævilangs ellilífeyris, né örorku- og makalífeyris með framreikningi.

      Tryggingamál

      Lífeyrissjóðir veita fjölþættar fjölskyldutryggingar.

      Mikilvægt er að þekkja þær reglur sem gilda um tryggingarvernd lífeyrissjóðanna.

      • Get ég sleppt því að kaupa líf- og sjúkdómatryggingu ef ég greiði í lífeyrissjóð?

        Nýir sjóðfélagar með börn á framfæri og miklar fjárskuldbindingar ættu að skoða vandlega að kaupa viðbótartryggingar til að verja fjölskyldu sína fyrir tekjumissi vegna áfalla.

        Líftrygging getur skipt sköpum við fráfall til þess að hægt sé að greiða af lánum og framfleyta fjölskyldunni ef sjóðfélagi fellur frá. Við fráfall er makalífeyrir greiddur úr lífeyrissjóðum þar til yngsta barnið hefur náð 18 ára aldri (sumir lífeyrissjóðir greiða barnalífeyrir lengur) en ef börnin eru orðin fullorðin er makalífeyrir yfirleitt tímabundinn og greiddur í þrjú til fimm ár (hjá sumum sjóðum þó lengur).

        Réttindin eru oft óveruleg fyrstu þrjú árin sem greitt er í lífeyrissjóð þar sem ekki er réttur til framreiknings. Því er mikilvægt að meta þörfina fyrir viðbótartryggingar, s.s. líf- og sjúkdómatrygginar. 

      • Þarf ég að kaupa tryggingar til að verja mig fyrir tekjumissi vegna slysa eða sjúkdóma ef ég greiði í lífeyrissjóð?

        Það tekur nýja sjóðfélaga yfirleitt þrjú ár að öðlast rétt á fullum örorkulífeyri. Þetta þýðir að ungt fólk sem er að hefja störf á vinnumarkaði er í raun án örorkutryggingar fyrstu árin. Það er slæmt þegar tekið er tillit til þess að þetta eru þau ár sem fólk er að stofna fjölskyldu og eignast heimili. Þess vegna getur verið skynsamlegt fyrir nýja sjóðfélaga að kaupa sérstaka örorkutryggingu.

      Við andlát

      Lífeyrissjóðir greiða makalífeyri til maka látins sjóðfélaga til að milda fjárhagslegt áfall fjölskyldunnar. Lífeyrissjóðirnir greiða einnig barnalífeyri með börnum örorkulífeyrisþega og látinna sjóðfélaga. Barnalífeyrir er greiddur a.m.k. til 18 ára aldurs og oft lengur.

      • Ef maki minn fellur frá, fæ ég þá lífeyri úr lífeyrissjóði hans?

        Já. Makalífeyrir greiðist til eftirlifandi maka við andlát sjóðfélaga. Óskertur makalífeyrir er greiddur í tvö ár hið minnsta. Hafi eftirlifandi maki börn á framfæri sínu er greiddur óskertur makalífeyrir þar til yngsta barnið hefur náð 18 ára aldri (hjá sumum sjóðum lengur). Ef eftirlifandi maki er öryrki við andlát sjóðfélagans og yngri en 67 ára, skal óskertur makalífeyrir greiddur meðan sú örorka varir. 

        Hjá nokkrum lífeyrissjóðum er fullur eða skertur makalífeyrir greiddur lengur og jafnvel til æviloka. Hann fellur þó niður ef makinn gengur í hjónaband á ný eða stofnar til sambúðar.

        Athugið að eftirlifandi maka er heimilt að nýta skattkort hins látna í 9 mánuði talið frá andlátsmánuði.

      • Er upphæð maka- og barnalífeyris mismunandi eftir fjölskyldustærð?

        Ef börn eru á heimilinu er eftirlifandi maka greiddur óskertur makalífeyrir þar til yngsta barnið hefur náð 18 ára aldri (hjá sumum sjóðum lengur). Eins er barnalífeyrir greiddur vegna barna sjóðfélaga eða kjörbarna fram að 18 ára aldri og lengur hjá sumum sjóðum.

        Barnalífeyrir er greiddur ef sjóðfélaginn hefur greitt iðgjöld í að minnsta kosti 24 mánuði af síðustu 36 mánuðum, eða 6 mánuði af síðustu 12 mánuðum, notið elli- eða örorkulífeyris við andlátið, eða öðlast rétt til svokallaðs framreiknings.

        Stjúpbörn og fósturbörn kunna að eiga rétt til barnalífeyris hafi þau sannanlega verið á framfæri sjóðfélagans.

      • Fá börnin okkar lífeyri ef annað okkar fellur frá?

        Börn sjóðfélagans og kjörbörn eiga rétt á barnalífeyri til 18 ára aldurs og lengur hjá sumum sjóðum. Barnalífeyrir er greiddur ef sjóðfélaginn hefur greitt í a.m.k. 24 mánuði á undanfarandi 36 mánuðum eða 6 mánuði af síðustu 12 mánuðum fyrir andlát, notið elli- eða örorkulífeyris við andlátið eða öðlast rétt til svokallaðs framreiknings.

        Stjúpbörn og fósturbörn eiga rétt hafi þau sannanlega verið á framfæri sjóðfélagans.

        Upphæð barnalífeyris er almennt ekki háð launum sjóðfélagans heldur er hún föst fjárhæð sem breytist í samræmi við hækkun vísitölu neysluverðs.

        Barnalífeyrir er hærri vegna fráfalls en vegna starfsorkumissis sjóðfélagans.

      • Skiptir máli hvort maki minn er enn að vinna eða kominn á eftirlaun eða örorkulífeyri við andlát?

        Nei. Upphæð makalífeyris fer eftir þeim réttindum sem sjóðfélagi hafði áunnið sér fyrir andlátið, auk þeirra réttinda sem hann hefði áunnið sér hjá sjóðnum ef hann hefði greitt til 65 eða 67 ára aldurs (framreikningur).

        Til að réttur til framreiknings geti myndast þarf sjóðfélagi að hafa greitt til lífeyrissjóðsins í a.m.k. 24 mánuði á undanförnum 36 mánuðum og 6 mánuði á síðustu 12 mánuðum fyrir andlátið.

      • Erfist viðbótarlífeyrissparnaður?

        Viðbótarlífeyrissparnaður sem greiddur er í séreignarsjóð rennur að fullu til eftirlifandi maka og barna. 

      • Erfast lífeyrisréttindi?

        Nei, skyldulífeyrisréttindi í samtryggingarsjóðum veita tryggingu til ævilangs lífeyris auk örorku-, maka- og barnalífeyris. Séreignarsjóður eða viðbótarlífeyrissparnaður erfist hins vegar til maka og barna.

      • Erfist séreignarsjóðurinn minn?

        Við andlát rennur séreignarsjóður til maka og barna.  Skiptingin er sú að hjúskaparmaki (giftur) fær 2/3 og börn 1/3.  Séreignarsjóðnum er skipt þótt að maki sitji eftir í óskiptu búi. Ef hinn látni var hvorki giftur né átti börn þá flyst inneignin til dánarbúsins og rennur til erfingja.  

      • Greiða lífeyrissjóðir útfararkostnað

        Lífeyrissjóðir greiða ekki útfararkostnað. Þeir greiða maka- og  barnalífeyri ef eftirlifendur eru til staðar. Sum stéttarfélög greiða hins vegar útfararstyrk. 

      Viðbótarlífeyrissparnaður

      Launþegar og sjálfstæðir atvinnurekendur hafa val um að greiða allt að 4% af heildarlaunum sínum til viðbótar við venjulegt skylduiðgjald. Þessi sparnaður kallast viðbótarlífeyrissparnaður og er í dag ein besta leiðin til sparnaðar. Hann er einnig hægt að nýta til að auðvelda kaup á fyrstu íbúð.

      Gott er að byrja snemma með viðbótarlífeyrissparnað.

      • Hvaða skattareglur gilda um viðbótarlífeyrissparnað?

        Sömu skattareglur gilda um iðgjöld vegna viðbótarlífeyrissparnaðar og í lífeyrissjóð, þ.e. iðgjöld eru frádráttarbær frá skattstofni en lífeyrisgreiðslur eru skattlagðar eins og hverjar aðrar vinnutekjur. Lífeyrisþegar geta því nýtt sér persónuafslátt til að lækka skattana.

      • Er hægt að nýta viðbótarlífeyrissparnað til að greiða niður sjóðfélagalán?

        Eingöngu þeir sem kaupa íbúð í fyrsta skipti geta notað viðbótarlífeyrissparnað til að greiða inn á lán eða spara fyrir útborgun. Þeir geta einnig farið blandaða leið og greitt inn á lán og lækkað þar með greiðslubyrði óverðtryggðra lána.

        Hámarksfjárhæð á hvern einstakling á ári er 500 þúsund.

        Heimilt er að nýta viðbótarlífeyrissparnað við kaup á fyrstu íbúð í samfleytt 10 ár.

        Sótt er um á vef Ríkisskattstjóra.

      • Hverjir eru helstu kostir viðbótarlífeyrissparnaðar?

        • Viðbótarlífeyrissparnaður er séreign og er mikilvæg viðbót við almennan skyldulífeyrissparnað.
        • Þægilegur sparnaður, launagreiðandi sér um að greiða iðgjöldin.
        • Enginn fjármagnstekjuskattur er greiddur af vaxtatekjum.
        • Hægt að taka út við 60 ára aldur og hægt að taka inneignina út í einu lagi eða á lengri tíma að eigin vali.
        • Þú sparar allt að helmingi hraðar en með hefðbundnum sparnaði.
        • Langtímasparnaður þar sem vextir geta orðið meirihluti uppsafnaðs sparnaðar vegna áhrifa vaxtavaxta. 
        • Auðveldar fólki að hætta að vinna fyrir sjötugt og erfist að fullu.
        • Við andlát sjóðfélaga er innistæðunni, að viðbættum verðbótum og vöxtum, skipt á milli lögerfingja hans og hún greidd út samkvæmt ákveðnum reglum. 
        • Hægt er að grípa til viðbótarlífeyrissparnaðarins ef alvarleg slys eða veikindi verða til þess að draga úr starfsorku. Þá er lífeyrissparnaðurinn greiddur út eftir ákveðnum reglum.
        • Ef einstaklingur verður gjaldþrota geta kröfuhafar ekki gengið að viðbótarlífeyrissparnaði.
        • Tekjuskattur er greiddur þegar inneignin er tekin út.
      • Er skynsamlegt að vera með viðbótarlífeyrissparnað?

        Já, tvímælalaust. Hann eykur hag og stuðlar að sveigjanleika við starfslok. Jafnframt er hægt að grípa til hans ef alvarleg slys eða veikindi draga úr starfsorku.

        Viðbótarlífeyrissparnaður er hagstæðasti sparnaður sem völ er á vegna mótframlags launagreiðanda sem almennt er samið um í kjarasamningum. Launagreiðendur greiða að jafnaði 2% af launum starfsfólks sem mótframlag við viðbótarlífeyrissparnað þess, enda sé framlag launafólks a.m.k. 2%.

      • Hvernig nýtist viðbótarlífeyrissparnaður við kaup á fyrstu íbúð?

        • Fyrstu kaupendur geta notað viðbótarlífeyrissparnað til að spara fyrir útborgun, greiða inn á lán eða fara blandaða leið og greiða inn á lán og lækka greiðslubyrði óverðtryggðra lána.
        • Hámarksfjárhæð á hvern einstakling á ári er 500 þúsund. 
        • Heimilt er að nýta viðbótarlífeyrissparnað við kaup á fyrstu íbúð í samfleytt 10 ár.
        • Sótt er um á vefsíðu ríkisskattstjóra.

         

      • Hvar get ég samið um viðbótarlífeyrissparnað?

        Gera verður samning við vörsluaðila lífeyrissparnaðar sem geta verið lífeyrissjóðir, bankar, sparisjóðir, verðbréfafyrirtæki og líftryggingafélög. Ekki er nóg að óska eftir því við launagreiðanda að hefja greiðslur í viðbótarlífeyrissparnað heldur þarf að gera samning.

        Ef launamaður skiptir um vinnu er mikilvægt að hafa samband við vörsluaðila lífeyrissparnaðarins og gera nýjan samning.

         

      • Hvaða reglur gilda um viðbótarlífeyrissparnað?

        Launamenn og sjálfstætt starfandi geta greitt allt að 4% af heildarlaunum sínum sem viðbótariðgjöld til lífeyrissparnaðar. Í flestum kjarasamningum er samið um að launagreiðendur greiði 2% af launum starfsmanna sinna sem mótframlag við viðbótarlífeyrissparnað þeirra, enda sé framlag launamanns a.m.k. 2%.

      • Er munur á því hvar best er að geyma viðbótarlífeyrissparnaðinn?

        Veldu vörsluaðila af kostgæfni. Vörsluaðilar bjóða almennt upp á margar ávöxtunarleiðir með mismunandi fjárfestingarstefnu.

        Mikilvægt er að kynna sér málin vel áður en ákveðið er hvar ávaxta á viðbótarlífeyrissparnaðinn. Einnig er afar brýnt að fá upplýsingar um allan kostnað (upphafskostnað, rekstrarkostnað, eignastýringarkostnað).

        Ef þú ert óánægður með þjónustu og fjárfestingarárangur getur þú fært þig á milli vörsluaðila. Slíkt kann þó að fela í sér kostnað og því enn mikilvægara að kynna sér málin frá upphafi.

      • Duga lífeyrissjóðsgreiðslur til að tryggja óbreyttar tekjur við starfslok? Þarf ég að spara meira til eftirlaunaáranna?

        Lífeyrisgreiðslur úr lífeyrissjóðum duga sjaldnast til að halda óbreyttum launum eftir að vinnu lýkur. Því er æskilegt fyrir alla að leggja aukalega fyrir og er viðbótarlífeyrissparnaður hagkvæmasti sparnaðurinn til að bæta við eftirlaunin

      • Erfist viðbótarlífeyrissparnaður?

        Viðbótarlífeyrissparnaður sem greiddur er í séreignarsjóð rennur að fullu til eftirlifandi maka og barna. 

      • Get ég notað séreignarsjóðinn ef starfsorka mín skerðist eða ég verð atvinnulaus?

        Hefja má úttekt á viðbótarlífeyrissparnaði í séreign þegar 60 ára aldri er náð og má þá taka hann út í einu lagi. Hægt er að dreifa greiðslunum ef sjóðfélagi óskar þess. Við fráfall sjóðfélaga er heimilt að fá eingreiðslu. Við örorku er greiðslum dreift yfir lengri tíma. Þó er heimilt að greiða út í eingreiðslu ef fjárhæðin er lág.

      • Hefur viðbótarlífeyrissparnaður áhrif á ellilífeyri almannatrygginga?

        Greiðslur úr viðbótarlífeyrissparnaði hafa ekki áhrif á ellilífeyri og tekjutryggingu frá almannatryggingum.

      • Hvenær má ég taka viðbótarlífeyrissparnaðinn út?

        Töku viðbótarlífeyris má hefja þegar 60 ára aldri er náð og má þá taka hann út í einu lagi. Hægt er að dreifa greiðslunum ef sjóðfélagi óskar þess. Heimilt að greiða lífeyrissparnaðinn út í eingreiðslu við fráfall sjóðfélaga. Við örorku er greiðslum dreift yfir lengri tíma. Þó er heimilt að greiða út í eingreiðslu ef fjárhæðin er lág.

      • Þarf ég að sækja um töku lífeyris úr séreignarsjóði eða hefjast greiðslur sjálfkrafa þegar tilskildum aldri er náð?

        Sækja þarf um útgreiðslu á viðbótarlífeyrissparnaði í séreign. Heimilt er að hefja úttekt við 60 ára aldur og má þá fá eingreiðslu eða skipta greiðslum. 

      Örorkulífeyrir

      Sjóðfélagi á rétt á örorkulífeyri úr samtryggingarsjóði ef hann verður fyrir orkutapi sem metið er a.m.k. 50% (hjá sumum sjóðum 40%) og hefur orðið fyrir tekjuskerðingu.  Örorkulífeyrir er miðaður við áunnin lífeyrisréttindi og framreiknuð réttindi.

      • Á ég rétt á greiðslum ef ég slasast eða veikist alvarlega?

        Ef þú hefur slasast eða veikst og tapað starfsorku sem veldur tekjuskerðingu getur þú átt rétt á lífeyri.

        Miðað er við að starfsorkumissir sé a.m.k. 50% (hjá sumum sjóðum 40%) og að greitt hafi verið í lífeyrissjóð í tvö ár eða lengur.

        Fystu þrjú árin tekur orkutap sjóðfélaga mið af því starfi sem aðild hans að lífeyrissjóði tengist. Eftir það er tekið mið af starfsgetu til allra almennra starfa, þótt hann geti ekki unnið það starf sem hann stundaði fyrir veikindin eða slysið. Því fellur örorkuréttur niður ef sjóðfélagi er fær um að vinna öll almenn störf.

        Réttur til örorkulífeyris getur verið háður því skilyrði að sjóðfélagi fari í starfsendurhæfingu. Á þetta jafnt við í upphafi örorku og við síðara endurmat.

      • Hvað get ég fengið mikinn örorkulífeyri ef ég get ekki unnið vegna veikinda eða slyss?

        Upphæð örorkulífeyris fer eftir þeim réttindum sem sjóðfélagi hefur áunnið sér. Sjóðfélagar geta átt rétt til viðbótarréttinda sem byggjast á þeim greiðslum sem þeir hefðu áunnið sér ef þeir hefðu getað greitt iðgjöld allt til ellilífeyrisaldurs.

        Þau réttindi sem sjóðfélagi fær til viðbótar áunnum réttindum eru kölluð framreiknuð réttindi. Til að eiga slíkan rétt þarf sjóðfélagi að hafa greitt til lífeyrissjóðs í a.m.k. þrjú ár á undanfarandi fjórum árum, þar af a.m.k. sex mánuði á síðasta tólf mánaða tímabili fyrir orkutap.

        Framreikningsréttur er háður því að ekki megi rekja missi starfsorkunnar til ofnotkunar áfengis, lyfja eða fíkniefna. Ef sú er raunin miðast fjárhæð örorkulífeyris við áunnin réttindi.

      • Hversu lengi er örorkulífeyrir greiddur úr lífeyrissjóðum?

        Örorkulífeyrir er greiddur þar til ellilífeyrisaldri er náð, en þá breytist hann í ellilífeyri. Örorkulífeyrir fellur þó niður ef sjóðfélagi nær starfsorku á ný eða verður ekki fyrir tekjuskerðingu af völdum skertrar starfsorku.

      • Fæ ég jafnframt örorkulífeyri úr almannatryggingakerfinu?

        Almannatryggingar greiða einnig örorkulífeyri. Sjá nánar heimasíðu Tryggingastofnunar ríkisins. Örorkulífeyrir almannatrygginga getur haft áhrif á örorkulífeyri frá lífeyrissjóðum. Við útreikning á því hvort sjóðfélagi hafi orðið fyrir tekjuskerðingu af völdum skertrar starfsorku er tekið tillit til atvinnutekna, greiðslna frá almannatryggingum og lífeyrissjóðum og kjarasamningsbundinna greiðslna.

      • Fá börnin okkar lífeyri ef við veikjumst alvarlega eða verðum fyrir slysi?

        Já. Upphæð barnalífeyris er almennt ekki háð launum sjóðfélagans heldur er hún föst fjárhæð sem breytist í samræmi við hækkun vísitölu neysluverðs. Ef sjóðfélaginn fær örorkulífeyri má hann ásamt barnalífeyri aldrei vera hærri en sem nemur þeim tekjumissi sem sjóðfélaginn hefur sannanlega orðið fyrir sökum örorkunnar.

      • Get ég fengið örorkulífeyri úr lífeyrissjóðnum mínum ef ég þarf að vera frá vinnu vegna veikinda í fjölskyldunni?

        Nei.

      • Fæ ég örorkulífeyri greiddan úr lífeyrissjóði ef ég verð ekki fyrir tekjuskerðingu af völdum örorkunnar?

        Nei, það er skilyrði fyrir greiðslu örorkulífeyris að sjóðfélagi hafi orðið fyrir tekjuskerðingu vegna slyss eða langvarandi veikinda. Við útreikning tekjumissis er tekið tillit til atvinnutekna, greiðslna frá almannatryggingum og lífeyrissjóðum og kjarasamningsbundinna greiðslna.